Cmentarz św. Franciszka w Łodzi
May 10, 2011Public
Photo: Łódzki Cmentarz Rzymskokatolicki p.w. św. Franciszka, został założony w 1888 roku, jako drugi cmentarz na Chojnach. Pierwszy, istniejący przy kościele p.w. św. Wojciecha, został zamknięty tego samego roku z powodu braku miejsca i ukazu carskiego, który nakazywał lokalizację nowych cmentarzy poza miastem i zamknięcie starych. Założony jest na planie wydłużonego prostokąta, ograniczonego od północy ul. Komorniki od południa ul. Chóralną, od wschodu ul. Kominową i od zachodu ul. Rzgowską przy której znajduje się jedyna brama wejściowa opatrzona numerem 156/158.
Photo: Na chojeńskim cmentarzu św. Franciszka nie ma charakterystycznych dla wielkomiejskich cmentarzy - monumentalnych obiektów sepulkralnych o oryginalnych formach architektonicznych, z wysokiej klasy dziełami rzeźbiarskimi sygnowanymi niekiedy przez wybitnych artystów - jak to ma miejsce na łódzkim Cmentarzu Starym przy ul. Ogrodowej. Przeważają formy skromniejsze, charakterystyczne dla terenów podmiejskich. Na niekorzyść chojeńskiej nekropolii św. Franciszka, przemawia zupełny brak nagrobków z pierwszych lat istnienia cmentarza, założonego w 1888 roku.
Photo: Nieliczną grupę na łódzkim cmentarzu św. Franciszka stanowią obeliski. Jednym z najbardziej artystycznie interesujących nagrobków z tej grupy, jest utrzymany w postsecesyjnej stylistyce, pomnik nad grobem Antoniny z Kulskich Kakulewskiej, zmarłej 11 kwietnia 1927 roku. Wykonany z czerwonego piaskowca wąchockiego, składa się ze spłaszczonego obelisku nakrytego całunem (symbolem przemijania i nietrwałości życia), ustawionego na cokole z głazu o ciosowych łamanych powierzchniach. Przód pomnika wypełnia pozioma płyta nagrobna otoczona ogrodzeniem z kształtowników żeliwnych osadzonych na kamiennych słupkach.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. W części frontowej obelisku nad grobem Antoniny z Kulskich Kakulewskiej, pomiędzy liternictwem inskrypcji, znajduje się - utrzymane w duchu secesji - reliefowe przedstawienie smugi dymu ulatującego krętymi liniami z lampki oliwnej - symbolizującej przemijanie czasu i  nietrwałość życia ludzkiego.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Interesującym pomnikiem w formie portalowej aediculi, realizującym ikonograficzny temat "wrót śmierci", o ciekawej konstrukcji architektonicznej i płaskorzeźbionym detalu, jest na cmentarzu chojeńskim, pomnik nad grobem Marii Bienias (ur. 5 października 1924 roku, zmarłej 14 maja 1943 r.)
Photo: Pomnik nad grobem Marii Bienias (1924 - 1943), na chojeńskim cmentarzu św. Franciszka to miła dla oka, neorenesansowa aedicula z trójkątnym przyczółkiem, przypominająca nastawę ołtarzową. Poniżej półkolistej wnęki aediculi, w której znajduje się tablica inskrypcyjna, na dość wysokim boniowanym cokole, umieszczona jest prostokątna płycina w profilowanej ramie.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Zwieńczenie neorenesansowego pomnika w typie portalowej aediculi nad grobem Marii Bienias (1924 - 1943). Półkolisty otwór wnęki, z archiwoltą spoczywająca na półsłupkach, flankują dwie płycinowane kolumny z głowicami dekorowanymi motywem trójliścia, wspierające silnie wysunięty uskokowy gzyms belkowania, nad którym wznosi się trójkątny przyczółek z reliefowym przedstawieniem kartusza w otoczeniu liści palmowych.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Do modernizowanych wzorców klasycystycznych, odwołuje się się stylistyka pomnika nagrobnego rodziny Wilczyńskich, wykonanego z drobnoziarnistego lastryka, w formie ściany pionowej, flankowanej potrójnymi kolumnami dźwigającymi trójkątny przyczółek, stojącej z tyłu dużego placu grobowego otoczonego balustradą z ażurowych prefabrykatów lastrykowych, spiętych w narożach prostopadłościennymi wazonami dekorowanymi motywem krzyża.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Część środkowa modernistycznego pomnika rodziny Wilczyńskich, stanowi połączenie pionowej płyty, zwieńczonej trójkątnym spłaszczonym naczółkiem i galerii kolumnowej, stworzonej przez parę potrójnych kolumn bez baz, z których środkowe mają przekrój okrągły a skrajne kanelowane - kwadratowy, dźwigające belkowanie - tworzące prześwity. Skromnego wystroju dzieła dopełnia majuskułowy napis na belkowaniu, i krzyż na osi symetrii przyczółka.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Skromny pomnik w formie niewielkiej wysmukłej steli z szarego granitu ozdobionej orłem, nad grobem Maksymiliana Kosińskiego (ur. 18 kwietnia 1846, zmarłego 27 kwietnia 1923), weterana Powstania Styczniowego 1863.
Photo: Do najbardziej sugestywnie przemawiających i przeważnie najciekawszych nagrobków na każdym cmentarzu należą nagrobki figuralne. Na łódzkim Cmentarzu Katolickim św. Franciszka reprezentuje je między innymi, pomnik nad grobem rodziny Muszyńskich. Pomnik ma formę prostopadłościennego grobowca z polerowanego, brunatno-czerwonego granitu z trzema słupkami umieszczonymi w lewym narożu, natomiast głównym jego motywem zdobniczym, jest wykonany z brązu naturalnej wielkości posąg młodej dziewczyny, klęczącej na cokole, z dłońmi złożonymi w modlitewnym geście.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Posąg młodej, o delikatnej urodzie, zamyślonej dziewczyny, klęczącej nad grobem rodziny Muszyńskich. Opuszczone na lewym kolanie ręce, splecione modlitewnie dłonie i pochylona głowa, wyrażają cichy melancholijny smutek i zadumę. Dziewczyna odziana jest w lekką cienką suknię, opadająca fałdami ku dołowi skąd wystają bose stopy.
Photo: Bardzo interesującym ikonograficznie pomnikiem, jest na łódzkim Cmentarzu Katolickim św. Franciszka, pomnik nad grobem zamordowanego przez niemieckich okupantów 20 marca 1944 roku, 24-letniego Tadeusza Brzezińskiego. Nagrobek ma formę modernistycznej aediculi z lastrika, we wnęce której ustawiona jest figura Chrystusa Miłosiernego - swobodnie naśladująca słynne dzieło duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Posąg Chrystusa, mimo daleko posuniętej destrukcji (brak obu dłoni, z których lewa spoczywa na schodkach pod stopami Zbawiciela) odznacza się poprawnym modelunkiem, widocznym zwłaszcza w pofałdowanej szacie luźno zwisającej na lewym ramieniu.
Photo: Wśród nagrobków z aniołami na łódzkim Cmentarzu św. Franciszka, na uwagę zasługuje Anioł Stróż stojący nad grobem przedwcześnie zmarłych chłopców: 4-letniego Jureczka Wawrzyniaka zmarłego 10 stycznia 1942 r. i  24-letniego Zbigniewa Wawrzyniaka zmarłego śmiercią tragiczną w górach 2 sierpnia 1957 r.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Pomnik nad grobem Anatoliusza Zenona Jaworskiego, (ur.  dnia 9 lipca 1912 r., zmarłego dnia 10 maja 1933 r.) w formie ostro-słupowej skały-obelisku, na której szczycie umieszczona jest rzeźba orła wznoszącego się do lotu. Na frontowej ścianie przytwierdzona jest tablica inskrypcyjna z białego marmuru. Pomnik jest stylistycznie i formalnie bardzo zbieżny z pomnikiem nad grobem Leona Tochtermanna, znajdującym się w ewangelickiej części łódzkiego Cmentarza Starego przy ul. Ogrodowej, zob. zdjęcie >>> https://picasaweb.google.com/boguslawster/CmentarzStaryWOdziCzescEwangelicka#5200976177230886706
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Orzeł z rozwartymi skrzydłami, wznoszący się do lotu - symbolizujący duszę dążącą do Boga, wieńczący obeliskowy pomnik nad grobem Anatoliusza Zenona Jaworskiego. Zobacz także >>> https://picasaweb.google.com/boguslawster/CmentarzStaryWOdziCzescEwangelicka#5200976177230886706
Photo: Do stylistyki zmodernizowanego, uproszczonego neobaroku, odwołuje się architektura pomnika nad grobem rodziny Tkaczów na łódzkim Cmentarzu św. Franciszka. Pomnik wzniesiony w formie nadziemnego grobowca, w tyle którego ustawiona jest  trójkątna ściana o falistym, wklęsło-wypukłym konturze zwieńczenia, obwiedziona gzymsem okuciowym. Plac grobowy otacza żeliwne ogrodzenie łańcuchowe na kamiennych słupkach z nasadzonymi kulami.
Photo: Ciekawym przykładem architektury sepulkralnej, odbiegającym od form powszechnie stosowanych, jest na łódzkim Cmentarzu św. Franciszka, pomnik w kształcie staroegipskiej piramidy nad grobem Wacława Januszkiewicza (1911 - 1962) i Agnieszki Januszkiewicz (1913 - 1983). Na łódzkich cmentarzach są tylko dwa tego typu pomniki, drugim jest piramida nad grobem Edwarda Heiman-Jareckiego (+1933) w katolickiej części Cmentarza Starego przy ul. Ogrodowej - zobacz  zdjęcie: https://picasaweb.google.com/boguslawster/CmentarzStaryWOdziCzescKatolicka#5280296516047410546
Photo: Pomnik realizujący formę piramidy na grobem Wacława Januszkiewicza (1911 - 1962) i Agnieszki Januszkiewicz (1913 - 1983) nawiązuje stylistycznie do bardzo popularnego w okresie dwudziestolecia międzywojennego w Polsce nurtu Art Deco, który chętnie odwoływał się do architektury i ornamentyki staroegipskiej. Na łódzkich cmentarzach są tylko dwa tego typu pomniki, drugim jest piramida nad grobem Edwarda Heiman-Jareckiego (+1933) w katolickiej części Cmentarza Starego przy ul. Ogrodowej - zobacz  zdjęcie: https://picasaweb.google.com/boguslawster/CmentarzStaryWOdziCzescKatolicka#5280296516047410546
Photo: Podstawę piramidy na grobem Wacława i Agnieszki Januszkiewiczów, pokrywa ostro cięty relief konturowy. Przedstawia on w sposób realistyczny sceny rodzajowe ze starożytnego Egiptu. Umieszczone po lewej stronie reliefu postacie w pozycji siedzącej - zgodnie z manierą stosowaną przez staroegipskich rzeźbiarzy - są dziwnie usztywnione, zapatrzone przed siebie, z głowami w profilu (profil bowiem bez zniekształceń skrótowych oddaje najwierniej zarys podbródka, kształt nosa i ust). Tułów postaci rysowany jest w widoku z przodu, natomiast z profilu rysowane są nogi w sposób aby tylko jedna była widoczna. Przeciwstawieniem statycznej sceny, jest pełen dynamizmu relief po prawej stronie, przedstawiający w pełnym rynsztunku wojownika egipskiego, jadącego na rydwanie zaprzężonym w jednego konia. Kompozycję dopełniają bordiury z pismem hieroglifowym i głową byka.
Photo: Obok pomników tradycyjnego nurtu, na łódzkim cmentarzu św. Franciszka, znajduje się znaczna ilość współczesnych dzieł sepulkralnych o monumentalnych, modernistycznych i konstruktywistycznych formach i skromnej ornamentacji, czego przykładem jest grób rodziny Wieczorkowskich. Architektura pomnika sklada się z dość wysokiej prostopadłościennej nadziemnej wybudowy, w tyle której  umieszczona jest prostokątna dwuczłonowa stela, dekorowana brązowym tondem z portretem zmarłego i inskrypcjami z metalowych liter o kroju opartym na klasycznej antykwie. 
Miejsce wiecznego spoczynku m. in:
Henryka Wieczorkowskiego, mgr ekonomii (ur. 14. 02. 1906, zmarłego 28. 01. 1970), 
Anny Wieczorkowskiej (1885 - 1945),
Wacława Wieczorkowskiego (1878 - 1954)
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Stylistycznie zbliżonym do pomnika rodziny Wieczorkowskich (zob. poprzednie zdjęcie !) jest pomnik nad grobem Franciszka Helińskiego - prezesa R.S.M. "Lokator" w latach 1945 -1965, zasłużonego działacza społecznego, ur. w 1901 r. zmarłego w 1965 r. Ś.p. Franciszek Heliński był orędownikiem budowy osiedli, składających się z dużych bloków. Pomnik nagrobny ma formę granitowej steli na której umieszczone jest tondo z profilowym portretem zmarłego, zajmująca tył wypłytowanej mogiły ziemnej.
Photo: Modernistyczno-konstruktywistyczną architekturą odznacza się pomnik nad grobem rodziny Topko, w formie aediculi zestawionej z dwóch pilastrów, tworzących wnękę dla umieszczonej w niej tablicy inskrypcyjnej. W przedniej części schodkowego naczółka wyryty majuskułowy napis GRÓB RODZINNY. Wypłytkowany plac grobowy, z prostokątną nakrywą na osi, otacza niewysoki murek.
Photo: Cmentarz św. Franciszka w Łodzi. Pomnik w formie, obłożonej płytami lastrikowymi, obszernej nadziemnej prostopadłościennej wybudowy, zakończonej rzędem steli z tablicami inskrypcyjnymi zestawionych w schodkowym układzie kompozycyjnym, ujętych na skrajach prostokątnymi słupkami. Prawa strona placu grobowego otoczona żeliwnym ogrodzeniem łańcuchowym spiętym środkiem czterolistnymi ogniwami.